مراسم تجلیل از فعالان دغدغه‌مند و سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در عرصه سلامت و نشست روز ملی تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی، روز یکشنبه مورخ  25 مرداد با حضور نادر توکلی رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران، سعید جعفری رئیس شورای خیرین سلامت و حوزه سازمان های مردم نهاد دانشگاه علوم پزشکی ایران، علی ربیعی دستیار اجتماعی رئیس جمهور، زینب نصیری مشاور امور اجتماعی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، محمدحسین رضایی مشاور وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در امور مردمی سازی ودکتر ربانی مدیر بهینه سازی پتروشیمی و دکتر گراوند مدیر عامل شرکت نقش کلیک و 36 سازمان مردم نهاد در سالن اجتماعات کتابخانه مرکزی دانشگاه برگزار شد.

در ابتدا مهندس سعید جعفری ضمن خوش آمد گویی و تبریک فرارسیدن این روز ، با تأکید بر ضرورت تحول بنیادین در نگاه دولت به سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها)، گفت: «سمن‌ها نیاز به تقدیر و تشکر امثال من ندارند؛ چرا که خودشان برگزیده و مورد تقدیر خالق هستی هستند. اما آنچه مهم است، تغییر نگاه دولتی‌ها به این تشکل‌هاست.

وی افزود: «متأسفانه نگاه رایج به سمن‌ها، نگاهی ابزاری و "قلکی" است؛ در حالی که این تشکل‌ها باید به‌عنوان شریان‌های حیاتی جامعه و شرکای راهبردی حاکمیت سلامت تلقی شوند. ما باید از جایگاهی که سمن‌ها را صرفاً کمک‌کننده یا مجری دستورات دولت می‌بیند، عبور کنیم و به سمت مشارکت راهبردی و هم‌سطح حرکت کنیم.جعفری با اشاره به جلسات اخیر در وزارت بهداشت و حضور مسئولان کشوری، از تغییرات مثبت در نگاه وزارت بهداشت به سمن‌ها خبر داد و گفت: «خوشبختانه این نگاه در حال تغییر است و امیدواریم به روزی برسیم که سمن‌ها را به‌عنوان شرکای راهبردی نظام سلامت بپذیریم.»رئیس شورای خیرین سلامت دانشگاه علوم پزشکی ایران با نقد رویه‌های گذشته در نشست‌های مشابه، تصریح کرد: «این سومین سالی است که چنین جلساتی برگزار می‌شود، اما متأسفانه طرح مسائل و پیگیری‌ها به نتیجه مطلوب نرسیده است. پیشنهاد من این است که به جای بیان مشکلات، به سراغ تعریف "فرصت‌های مدیریت‌نشده" برویم. بسیاری از چالش‌ها در واقع فرصت‌هایی هستند که به دلیل ضعف در مدیریت، به تهدید تبدیل شده‌اند.»وی تأکید کرد که نظام بروکراسی و دیوان‌سالاری پیچیده، نه تنها مانعی برای فعالیت سمن‌هاست، بلکه بهره‌وری ملی را نیز کاهش می‌دهد: «هنگامی که سمن‌ها مجبورند بخش عمده‌ای از انرژی و وقت خود را صرف عبور از موانع اداری کنند، عملاً از رسالت اصلی خود فاصله می‌گیرند و هزینه فرصت سنگینی به جامعه تحمیل می‌شود برای تحقق مشارکت راهبردی، چند اقدام عملیاتی را ضروری دانست:

1-کاهش هزینه فرصت سمن‌ها با حذف فرایندهای موازی و پراکنده اداری؛

2- ایجاد درگاه ملی یکپارچه برای ثبت‌نام، صدور مجوز و پیگیری امور سمن‌ها؛

3-. تنوع‌بخشی به منابع مالی و استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (CSR) و خیرین، به جای اتکای صرف به بودجه دولتی؛

4--. نقش‌آفرینی سمن‌ها در سیاست‌گذاری با بهره‌گیری از داده‌ها و تجربه‌های میدانی آن‌ها در تصمیم‌گیری‌های کلان سلامت.

وی در پایان با تأکید بر اینکه «سمن‌ها نه فقط مجری برنامه‌های دیگران، بلکه ستون‌های امنیت سلامت عمومی و تقویت‌کننده سرمایه اجتماعی هستند»، خاطرنشان کرد که سازمان‌های حمایت‌کننده از ایثارگران و جانبازان نیز باید در این چارچوب دیده شوند و نقش آن‌ها در حکمرانی سلامت جدی گرفته شود.

دکتر زینب نصیری، مشاور امور اجتماعی وزارت بهداشت، با قرائت بخش‌هایی از یادداشت وزیر بهداشت به مناسبت روز تشکل‌ها، گفت: «وزیر بهداشت تأکید کرده است که هیچ تصمیمی در وزارت بهداشت بدون مشارکت تشکل‌های اجتماعی گرفته نشود. سمن‌ها باید در فرآیندهای شناخت مسئله، تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری نقش مؤثر ایفا کنند و این مشارکت نباید ابزاری یا کاریکاتوری باشد.»

وی افزود: «نظام سلامت برای حرکت به سمت عدالت و پاسخ‌گویی، نیازمند شنیدن صدای جامعه و بهره‌گیری از تجربه و  دانش تشکل‌های مردم‌نهاد است.

در ادامه، تعدادی از مدیران سمن‌ها از جمله دکتر جهانگیری از مؤسسه مکسا، دکتر جلالی، مدیرعامل انجمن ققنوس خانم غفاری، مدیرعامل انجمن اوتیسم ایران، اقای مهندس صالحی مدیر عامل موسسه سوختگی زنو، اقای ادهمی مدیر عامل موسسه سرطان نور به ارائه گزارش عملکرد و دغدغه‌های خود پرداختند.

دکتر ربانی، نماینده صنعت پتروشیمی، با اشاره به تجربه موفق پویش «نبض انرژی» برای کاهش مصرف انرژی و تأمین منابع مالی برای نیازمندان، پیشنهاد همکاری با دانشگاه علوم پزشکی ایران و سمن‌ها را مطرح کرد و گفت: «ما آمادگی داریم با ایجاد یک کیوآر کد برای حوزه سلامت، صرفه‌جویی انرژی را به منابع مالی برای حل مسائل اولویت‌دار سلامت تبدیل کنیم. این رویکرد، بدون تحمیل هزینه بر مردم، می‌تواند به ساخت بیمارستان‌ها، تأمین تجهیزات و کمک به بیماران نیازمند منجر شود.»

دکتر گراوند، از سخنرانان این نشست، با اشاره به پیشرفت‌های چشمگیر ایران در حوزه امید به زندگی، کاهش مرگ‌ومیر مادران باردار و افزایش سطح سواد و تحصیلات، ابراز امیدواری کرد که با اصلاح ساختارها، جایگاه واقعی تشکل‌ها در نظام تصمیم‌گیری کشور احیا شود.

محمدحسین رضایی، مشاور وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در امور مردمی‌سازی و خیرین،ما طی یک سال گذشته از خیریه‌ها و سمن‌ها درباره مشکلاتشان پرسش کردیم و بیش از ۵۰ تا ۶۰ مسئله مطرح شد. اما با بررسی و اولویت‌بندی، این مسائل را به ۱۷ مورد کلیدی کاهش دادیم و برای هر کدام، راه‌حل‌های مشخصی تدوین کردیم.»

وی افزود: «برای هر یک از این ۱۷ مسئله، بین یک تا سه راه‌حل ارائه شده است. برخی از این راه‌حل‌ها نیاز به تغییر قانون، برخی نیاز به اصلاح آیین‌نامه، و برخی دیگر نیاز به تغییر دستورالعمل‌ها یا بخشنامه‌های اجرایی دارند. این بسته پیشنهادی هم‌اکنون در اختیار دکتر علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور، قرار گرفته تا در کمیسیون‌های مختلف دولت پیگیری شود.»

دکتر توکلی رئیس دانشگاه در خصوص مشارکت‌های اجتماعی، با تأکید بر نقش کلیدی سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) در دوران بحران، گفت: «مشارکت‌های اجتماعی در دوره بحرانی که در آن حضور داریم، نیازمند همراهی، همگامی و حداکثر وحدت در کشور است تا بتوانیم از این دوره‌ها عبور کنیم. ما این موضوع را در بزنگاه‌های مختلف، از دوران کرونا تا جنگ و بحران‌های متعدد، به عینه مشاهده کرده‌ایم و ثمرات آن را دیده‌ایم.

دکتر توکلی با اشاره به اینکه توجه به حوزه سمن‌ها و امور خیرین، یکی از راهبردهای ۹گانه دانشگاه علوم پزشکی ایران است، افزود: «ما برای این حوزه برنامه عملیاتی مشخصی داریم و با همراهی بخش‌های مختلف، توفیقات خوبی نیز حاصل شده است. جا دارد از مهندس جعفری که با نظم، دقت و وقت‌گذاری در کمیته‌های مختلف، زمینه این افتخارات را فراهم کرده‌اند، تشکر کنم وی  با اشاره به سرمایه‌گذاری گسترده در حوزه درمان، اظهار داشت: «دانشگاه علوم پزشکی ایران شاید بیشترین حجم سرمایه‌گذاری و ایجاد ظرفیت‌های درمانی، به‌ویژه در حوزه بستری، را داشته باشد. در حال حاضر ۲ بیمارستان با ۳۲۰ تخت خوابی در حال ساخت داریم و پروژه‌های متعددی در بیمارستان‌های مختلف در دست اجراست.

و با تأکید بر شعار دانشگاه علوم پزشکی ایران مبنی بر «هیچ بیماری به دلیل نداشتن منابع مالی از خدمت محروم نشود»، این اصل را خط قرمز دانشگاه خواند و گفت: «این پیام را به تمام رؤسای بیمارستان‌ها و شبکه‌های بهداشتی ابلاغ کرده‌ایم و تحقق آن، نیازمند همراهی سازمان‌های حمایتی است.

دکتر توکلی با ارائه آماری از وضعیت پرداخت هزینه‌های درمانی توسط بیماران، گفت: «بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، میزان پرداخت از جیب بیمار در بیمارستان‌های دانشگاه، ۲۳ درصد است؛ یعنی از هر ۱۰۰ واحد خدمت، بیمار ۲۳ درصد را تقبل می‌کند که در حوزه بستری، این رقم اثرات مثبتی داشته است.

وی در ادامه با ابراز نگرانی از افزایش فشار بر بخش دولتی، افزود: «آمارهای سه ماهه اول سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که مراجعات به بخش دولتی ۴۵ درصد افزایش یافته است. این موضوع نشان می‌دهد که مردم توان پرداخت هزینه‌های بخش خصوصی را ندارند و ناچار به مراجعه به بخش دولتی هستند.

دکتر توکلی در پایان با تجلیل از فعالیت‌های سمن‌ها در سطح ملی، به ویژه در حوزه‌های سرطان، بیماران سوختگی و بیماری‌های خاص، خاطرنشان کرد: همان‌طور که اشاره شد، جایگاه سمن‌ها و مشارکت‌های اجتماعی، جایگاه همراهی و همگامی است. بسیاری از این تشکل‌ها در سطح ملی فعالیت می‌کنند و نتایج ارزشمندی در حوزه‌های مختلف به دست آورده‌اند. تکمیل پازل نظام سلامت با حضور سمن‌ها و خیرین، دستاوردی بزرگ برای نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران خواهد بود.

دکتر علی ربیعی دستیار اجتماعی رئیس جمهور گفت: حضور نمایندگان وزارت بهداشت و همراهی نهادهای بالادستی در حوزه اجتماعی، گامی موثر برای ارتقای سلامت عمومی است.

وی ادامه داد: تجربه زیسته ما از دهه‌های گذشته، به‌ویژه در دوران همه‌گیری کرونا، نشان داد که تعامل میان دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی، کماکان با چالش‌های ساختاری مواجه است. متأسفانه هنوز در حوزه سلامت به توازن مطلوبی میان این سه ضلع نرسیده‌ایم.

دستیار اجتماعی رئیس جمهور خاطرنشان کرد: جامعه مدنی و تشکل‌های مردم‌نهاد، به عنوان نهادهای میانجی، نقشی حیاتی در پیوند میان نظام سلامت و نیازمندان ایفا می‌کنند. با این حال، موانع نهادی و قانونی متعددی از جمله فرآیندهای طولانی اخذ مجوز و فقدان چارچوب‌های عملیاتی برای همکاری با دولت، پیش روی این نهادها قرار دارد.

وی یادآور شد: در کنار موانع ساختاری، چالش‌های اقتصادی نیز چشمگیر است؛ تورم، قدرت خرید خیرین را کاهش داده و هزینه‌های ساخت‌وسازهای درمانی را به شدت افزایش داده است. اگرچه کمک‌های خرد مردمی همچنان پایدار مانده، اما در جذب مشارکت‌های کلان با محدودیت مواجه هستیم. همچنین، ضعف در نظام حسابداری و سنجش ارزش‌های غیرپولی مشارکت‌ها، از دیگر کاستی‌های مدیریتی است که باید اصلاح شود.

ربیعی گفت: علاوه بر این، چالش‌های درون‌سازمانی تشکل‌ها مانند وابستگی شدید به افراد خاص، ضعف در ساختار مدیریتی و کاهش اعتماد عمومی، بر فضای مشارکت تأثیر گذاشته است. طبق آخرین سنجش‌ها، سطح اعتماد میان‌فردی و اعتماد نهادی در کشور نیازمند بهبود است؛ در این میان، سازمان‌های مردم‌نهاد (NGOها) همچنان از بالاترین سطح اعتماد در میان مردم برخوردارند که باید از این ظرفیت برای گسترش فرهنگ مشارکت استفاده کرد.

وی افزود: نگاه دولت به سازمان‌های مردم‌نهاد باید از رویکرد کنترلی به رویکرد ظرفیت‌سازی تغییر یابد. دولت نباید تشکل‌ها را به چشم پیمانکار ببیند، بلکه باید استقلال آن‌ها را به رسمیت شناخته و در جهت توانمندسازی جامعه گام بردارد.

دستیار اجتماعی رئیس جمهور گفت: از دیدگاه نهادگرایی، سلامت و آموزش دو رکن اساسی امنیت ملی و عدالت اجتماعی هستند و مقابله با نابرابری در این دو حوزه، اولویت اصلی ما در سال‌های پیش رو خواهد بود.

وی بیان کرد: فعالیت‌های شما در حوزه سلامت از دو منظر حائز اهمیت است؛ اول آنکه از دیدگاه علمی، حمایت اجتماعی یکی از متغیرهای کلیدی و تعیین‌کننده سلامت محسوب می‌شود؛ چنان‌که مطالعات انجام شده در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ نشان می‌دهند جوامعی که از حمایت‌های اجتماعی، شبکه خانواده و پیوندهای اجتماعی برخوردارند، نرخ ابتلا به بیماری در آن‌ها کمتر است. بنابراین، نهادهای مدنی و فعالیت‌های اجتماعی شما در واقع به عنوان یک تکیه‌گاه عمل کرده و تاب‌آوری جامعه را افزایش می‌دهند؛ لذا ضروری است که این نقش و فعالیت‌ها به شکلی ملموس‌تر به مردم معرفی شود تا جامعه بتواند به این نهادها اعتماد و تکیه کند.

ربیعی گفت: در کنار بحث‌های تخصصی سلامت، موضوعاتی همچون تغذیه در دوران کودکی و عدالت در دسترسی به اقلام ضروری مانند شیر خشک نیز از عوامل تعیین‌کننده سلامت است که باید مورد توجه قرار گیرد. در نهایت، با توجه به افزایش نیازها در حوزه سلامت روان، مشارکت خیرین در تأمین هزینه‌های درمانی و دارو می‌تواند بسیار اثرگذار باشد. درک ارزش فعالیت‌های شما و حمایت از رشد نهادهای مدنی، به معنای حیات دوباره و نشاط‌آفرینی برای کل جامعه خواهد بود.

در پایان مراسم، از سمن‌های برتر حوزه سلامت و همچنین سمن‌هایی که در دوران جنگ دوازده روزه و رمضان نقش‌آفرینی کرده‌اند، با اهدای لوح و هدایا، تقدیر و تشکر به عمل آمد.